Егемен Казахстан

29.11.2010

“СҚ-Фармация” компаниясының бас директоры Сыздық Баймұқанов:

“Біз үшін ең маңыздысы – науқастарды дәрі-дәрмекпен толық қамтамасыз ету”

Егемен Қазақстан, 29.11.2010 жыл

Дәрі-дәрмектердің бірыңғай дис­трибьюторы – “СҚ-Фармация” ком­паниясы стационарларға тегін меди­циналық көмектің кепілді көлемі шеңберінде Қазақстанда дәрілік зат­тарды сатып алумен және жет­кізумен айналысады. Дәрілермен жеңілдікті және амбулаторлық қам­тамасыз ету жергілікті бюд­жеттердің құзырында, бірақ мұндай әдіс ай­мақтарда әр­дайым тиімді іске асы­рыла бермейді. Азамат­тарымыздың тұрақты және үздіксіз емделуіне кепілдік беру мақсатында дәрі-дәрмектің толық өз уақытында келіп тұруы үшін нендей нәрсені қолға алу керектігін “Егемен Қазақстан” газеті тілшісіне “СК-Фар­мация” компа­ниясының бас дирек­торы С.Бай­мҰҚанов баяндайды.

– Дәрі-дәрмектерді дистрибьюциялау жаңа жүйесіне жауап беретін “СК-Фармация” біздің елімізде екі жылдан астам уақыт бұрын құрылған еді. Ол жалпы денсаулық сақтау жүйесіне және ем қабылдаушыға қандай артықшылықтар әкелді?

– “Әуелі ем қабылдаушы, одан ке­йін барып ақша” деген қағидаға негіз­делген Бірыңғай ұлттық денсаулық сақ­тау жүйесін (БҰДЖ) енгізгелі бері ста­ционарларды дәрі-дәрмекпен қамтама­сыз ету әрбір науқастың қажеттілігіне сай жүзеге асырылады. Айта кетерлік жайт, бұл тәжірибені амбулаторияларға да енгізу қажет. Біртұтас дистрибьютор жұмысын жеңілдеткен тағы бір жағдай – Денсаулық сақтау министрлігінің дәрі-дәрмектерді шектеулі баға енгізу арқылы мемлекет қаржысына сатып алу бағасына бақылау енгізуі.

Мемлекет үшін бюджет қаржысы үнемделе баста­ды. 2008 жылмен салыстырғанда, орта есеппен ал­ғанда, 2009 жылғы девальвацияға қарамастан, үнем­деу көлемі 20 пайыздан асып отыр. Отандық өн­діріс үлесі, бірыңғай дистрибьюция жүйесі енгізілгенге де­йін­­гі кезеңмен салыстырғанда еселеп өсті. 2014 жылға таман Қазақстанда натуралды түрде сатылатын дәрі-дәр­мектердің 50 пайызы отандық өнім болады деп жос­парлап отырмыз. Қазақстандық өндірістің ұлғаюы мем­лекет үшін өте маңызды. Бұл шетелдік дәрілерді жет­кізу немесе төтенше жағдай­ларда туын­дауы мүмкін қиын­­дық­тарды бол­дыр­мауда дәрі-дәр­мек қауіп­сіз­ді­гін қамта­масыз етеді. Екінші база­лық ар­тық­­шы­лығы – қо­сымша жо­ғары­ са­па­лы жұ­мыс орын­дарын ашу, бұл эко­­номи­каның тұ­рақ­ты да­муында үлкен ма­ңыз­ға ие. Үшінші артық­шы­лы­ғы стра­тегиялық- эко­но­ми­калық ма­ңыз­ға ие, яғни біз­дің өнім­дерді экс­порт­қа шығару.

– Отандық өн­діріс­тер генерик­терді, яғни құрамы мен әсер етуі жа­ғынан дәрі-дәр­мек­тердің дубликат­тарын шығаруға не­гізделген. Баспасөз­де отандық дәрілердің тиімділігі мен сапасы туралы мәселе көтерілді. Осыған орай сіздің сарапшы ретінде ойыңызды естігім келіп отыр.

– Генерик дәрілердің оның түпнұсқасынан еш айырмашылығы жоқ. Әлемдік фармрыноктың ерекшелігі сол, жаңа дәрі белгілі бір мерзімді патент қорғауына ие болады. Орта есеппен ол 20 жыл болады: 10 жыл сынақтан өткізуге және тағы 10 жыл нарыққа шығаруға кетеді. Бұл заттың патент мерзімі аяқталған уақытта кез келген фармацевтикалық компания аталмыш препараттың құрамын сақтай отырып, оны басқа бір атпен шығаруға мүмкіндік алады. Бұл дәрілерді біз генериктер деп атаймыз. Сапасы жағынан олардың түпнұсқадан ешқандай айырмашылығы жоқ. Тәжірибе көрсетіп бергендей, патент мерзімі өткен дәрілердің кез келген түрінің әлемдік саудадағы үлесі 90 пайыз болып отыр. Сапасы жағынан олар түпнұсқадан кем түспейді, тіпті артық болып жатады, өйткені дәріні жасау кезінде жетілген технологиялар қолданылады. Ең бастысы, мұндай дәрілер тұтынушы үшін аса қымбат бол­майды. Генериктер пайда болған алғашқы кезеңде оның бағасы түпнұсқасымен салыстырғанда 30 пайызға арзан болады, уақыт өте келе одан да арзан­дауы мүмкін. Мұны экономикалық есептеулермен түсіндіруге болады. Өндіруші компания дәрі құнына оның көп жылдарғы ғылыми зерттемелер, зерттеулер мен тәжірибеден өткізу бағасын да қосады, бұл шығындар дәрі бағасынын 90 пайызын құрайды. Бұл уақытта генериктерді шығарушы дәріге ешқандай тиын шығындамайды – бар болғаны түпнұсқадағы формула бойынша тәжірибеден өткен және дайын препаратты шығарады.

– Бірақ халық арасында кейде генерик-дәрілер клиникалық сынақтан өткізілмейді, оның әсер етуі түпнұсқаға жетпейді деп жатады?

– Бұл жалған ақпарат, оны әдетте дәрінің түп­нұс­қасын шығарушы сауда агенттері таратып жатады. Генериктің негізгі заты дәрінің түпнұсқасындағыдай хи­миялық құрамға ие болады. Генериктер дәрінің биологиялық эквиваленттілі, түпнұсқасы құрамымен бір екендігін анықтау үшін түрлі тексерулерден өтеді. Бұл үшін Ұлттық дәрі-дәрмек тексеру орталығында ар­найы сараптамалық зертханалар бар, сол арқылы мемлекет бұл дәрілердің сапасын өте қатаң тексеріп отырады.

Бұған қоса, генериктерді пайдаланудың қауіп­сіздігін әлемдік дәрі нарығындағы үрдіс көрсетіп отыр. АҚШ-та оның саудадағы үлесі 40 пайызға дейін жетіп отыр. Мұнда дәрінің патенттік қор­ғанысы аяқталған алғашқы жылы-ақ оны сату үлесінің 90 пайызын генериктер құрайды. Өз денсау­лығына ұқыптылықпен қарайтын америкалықтар генериктердің дәрінің түпнұсқасынан кем болатын болса, оны сатып алады дегенге сену өте қиын ғой.

– Бұған дейін дәрі-дәрмектерді аймақтарға тұрақты жеткізу мәселесі сынға ұшырап жатты. Жаңа дистрибьюция жүйесінде осындай қиыншылықтар болды ма? Қазір дәрі-дәрмектер Қазақстан бойынша емдеу мекемелеріне қаншалықты жиі және қандай көлемде жеткізіліп отырады?

Компания менеджменті ауысқаннан кейінгі екін­ші жартыжылдықта біз жағдайды тез өзгерте алдық: жеткізушімен арадағы қарым-қатынас жол­дарын айқындадық, біздің қоймаларда кем дегенде үш айлық қор жинастырдық. Клиникаларды дәрімен толықтай қамтамасыз еттік, 17 қарашада жеткізу жос­пары сұранысқа қарай 100 пайызға жүзеге асырылды. Бұған қоса, бюджетке жеткізу жағдайы тиімді болғаны жақсы, өйткені бағалар нарықтағы орта есеппен алғанда кем дегенде 10-20 пайызға төмен.

Айтуға тұрарлық мысал – белгілі француз өн­діруші Санофи Пастердің тұмауға қарсы вакцинасы. Биыл біз оны аймақ бойынша қорабы үшін 630 теңгеге сатып ал­дық, ал өткен жы­лы кейбір ден­сау­лық сақ­тау де­пар­та­мент­тері 1800 тең­­геден алған еді, дәрінің нарық­тағы орташа ба­ғасы 1600-1700 теңге. Яғ­­ни, жет­кізу тиім­­­­­­­­­ді­лігі жә­не өндіру­ші зауыт пен тұ­тыну­шы арасын­дағы түр­­лі дәне­кер­лерді жою ар­қы­лы баға­ны үш есе тү­сіре ал­дық. Бірақ әт­те­ген-ай дей­тін жайт­тар да жоқ емес, қа­­зірдің өзін­де Бір­ыңғай дис­трибью­тор қыз­ме­ті­нен бас тарт­қан­дар ай­мақ­тарда вак­­­­­­цинаны 3 есе қым­батқа са­тып алды. Бұл тұрғыда бюджет қар­жы­сын тиімді пайдалану туралы әңгіме болуы мүмкін емес.

Қазір біздің денсаулық сақтау ұйымдарына “ұзақ” уақытқа тауар несиелерін бере бастауымыздың ма­ңызы зор. Қазір оның жиынтық көлемі – 6 мил­лиард тең­геден асады. Бұл тиімді, өйткені клиника­лар уақы­тымен дәрі алып отыр, тиімді дәрі бағасы­мен көптеген қазақстандықтар тиісті емін алуы өте маңызды. Бұған қоса біз жеткізілген дәрілердің ақы­сын уақтылы төлемегені үшін айыппұл санкция­ла­рын енгізбей отырмыз, өйткені біз үшін тұрғындарды сапалы дәрі-дәрмектермен қамтамасыз етуді басты назарда ұстай­мыз. Мен кезінде Денсаулық сақтау министр­лігінде медициналық және фармацевтикалық комитетті бас­қар­дым және көмекте уақтылы жет­кізбеу адам өміріне әкеп соқтыратындығын жақсы білемін. Сондықтан қаржы жағын біз екінші мәселе ретінде қараймыз. Біз үшін ең маңыздысы – науқас мүддесінен шығу.

– Жақында ғана келесі жылы сатып алу тендері аяқталды. Соның нәтижелері қандай? Тендер жүргізу әдісі қаншалықты тиімді, жеткізуші ұсынатын дәрі бағасын түсіруге ықпал ете ме? Жаңа дистрибьюция жүйесін енгізуге байланысты осы жылы “СК-Фар­мация” үнемдей алған қаржы көлемін атай аласыз ба?

Нәтижелер бізді қуантып отыр. Отандық өн­дірушілер үлесі көбейді. 2010 жылғы нарық бағасы­мен салыстырғанда біз бюджет қаражатын 2 мил­лиард теңгеге үнемдей алдық. 2009 жылғы деңгеймен салыстырғанда, жалпы үнем көлемі 6 миллиард теңге шамасында болды. Бірақ ең басты оң көрсеткіш, біздің ойымызша, енді біз келесі жылдың дәрісін осы жылы сатып алып отырамыз. Бірыңғай дистрибьютор ретінде біз дәріні сатып алу кезінде қазіргі бюджет процесін есепке ала отырып бағаны тиімді меңгере аламыз. Мұның қандай артықшылығы бар? Бұған дейін тапсырыс барлық рәсімдер жасалғаннан кейін бірінші жартыжылдықта жүзеге асатын. Бірақ өндірушіге сұраныс түскен дәріні дайындауға кем дегенде 60 күн уақыт керек. Қазіргі таңда қажетті дәріні қыркүйек-қазанда сатып алу арқылы біз өндірушіге жетерліктей уақыт береміз. Желтоқсанның екінші жартысында біздің стационарларды тегін меди­циналық көмекпен қамтуға қажетті дәрінің жарты­жылдық қоры жинақталады. Ал гемофилия, тубер­кулез, қант диабеті және басқа да әлеуметтік маңызға ие сырқаттардың республикалық бюджет аясында сатып алынатын дәрінің бір жылдық қорын жасаймыз. Шалғай аудандарда дәрінің қажетті қорын қамтамасыз ету аудандарда жүзеге асырылады, жет­кізу кедергілеріне, мысалы ауа райының қолай­сыздығына тап болмас үшін солай жоспарланған. Жал­пы алғанда, жаңа жүйе үздіксіз жеткізуі мен иекемді екендігіне орай өте тиімді болып отыр. Сол арқылы қажетті дәрі қорын құруға, бір аймақтарда сұраныстың күрт өсуі немесе басқа бірінде қордың жинақталып қалуын реттеуге мүмкіндік береді. Ендігі жерде қажетті дәрілерді жеткізбей қалу деген мәселе туындамайды.

Бірақ кейбір қоғамдық ұйымдар әлеуметтік маңызға ие аурулар дәрілері жоқ деп әлі де жалған ақпарат таратумен жүр. Дәрілер аймақтарда бар деп сендіргім келеді. Бұл науқастар арнайы есепте тұр. Осындай айыптауларды болдырмас үшін біз құқық қорғау органдарымен бірге нақты фактілер бойынша тексеруге дайынбыз.

Бұған қоса, босқа дүрлікпес үшін біз Балтық ел­дері тәжірибесі бойынша әрбір науқастың емдік дәрі­лері мен оны сақтау орындары көрсетілген реестр құ­ру­ды ұсынып отырмыз. Білгісі келген әрбір адам нау­қасты емдеуге қанша қаржы жұмсалғаны мен дәрілер қоры қайда сақталғандығын тексеріп көре алады.

Өкінішке қарай, дәрілерді қамтамасыз ету пробле­маларының бәрін біздің компаниядан көру үрдісі маған ұнамайды. Айта кетерлік жайт, СК-Фармация тегін медициналық көмектің кепілі бар көлемі аясында стационарлар үшін ғана дәріні сатып алу және жеткізу жұмыстарын жүргізеді. Жалғыз ғана ерекшелік – гемофилиямен ауыратындарға қан ұйы­ту факторы және диабетпен ауыратындарға инсу­лин­дер. Ерекше тоқталып өтемін, тек ересек науқастарға ғана. Қалған жеңілдіктер және амбулаториялық қамсыздандыру жергілікті бюджет, яғни жергілікті басқару органдарының міндетіне кіреді және әкімдіктерге сатып алу жүйесін және тендерлік тәртіптемелерді өткізу мерзімдерін қайта қарағаны жөн. Пациенттер дәрі-дәрмек заттарының өңірлерде болуы тиіс қорымен үздіксіз қамтамасыз етілуі тиіс. Осындай жартыжылдық және тіптен жылдық қор «СҚ-Фармация» ЖШС-ға енгізілуі тиіс. Медициналық қызмет сапасы барлық жерде бірдей болуы қажет және ең алдымен ауру адамға медициналық көмек уақытылы көрсетілгені жөн.